Đổi mới phương pháp đào tạo để giúp người làm Kế toán đáp ứng được yêu cầu của xã hội

Ngày đăng: 19/07/2017 - Lượt xem: 1185 (lần)
Vụ Chế độ kế toán và kiểm toán, Bộ Tài Chính Nhà trường nên thực hiện phương châm đào tạo những gì xã hội cần hơn là đào tạo cái mình có, hãy chấm dứt phương pháp đào tạo theo kiểu “tầm câu trích cú”, đừng để sinh viên kế toán trở thành những con robot vì chỉ thuộc lòng lý thuyết mà không biết vận dụng lý thuyết vào thực tiễn.

Thực tiễn thì muôn hình vạn trạng trong khi lý thuyết mặc dù có sự thay đổi nhưng vẫn chỉ đề cập đến những nguyên tắc cốt lõi.  Trong bối cảnh thời lượng đào tạo môn kế toán có hạn, lại bị chi phối bởi các môn học khác trong chương trình đào tạo tổng thể, việc xây dựng phương pháp  đào tạo kế toán phù hợp càng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng cho xã hội. Vậy làm thế nào để sinh viên ra trường có thể đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế? Đó là câu hỏi không dễ trả lời cho cả các cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý Nhà nước.

 

Kế toán, không chỉ là Nợ - Có, đã có nhiều người nói như vậy. Kế toán thực sự là một môn khoa học logic nên việc đào tạo người làm kế toán trước tiên cần cung cấp cho họ phương pháp tư duy, phương pháp luận giải xử lý vấn đề hơn là bắt họ học thuộc lòng những bút toán định khoản khô khan. Hiện nay Chế độ kế toán doanh nghiệp có quy định chi tiết các bút toán kế toán, tuy nhiên chỉ là các bút toán của một số giao dịch kinh tế và cho dù có chi tiết hơn nữa cũng thể bao quát được toàn bộ các giao dịch kinh tế phát sinh trong đời sống kinh tế xã hội. Mặt khác, trong tương lai, khi ban hành lại các Chuẩn mực kế toán Việt Nam theo định hướng IFRS, Bộ Tài chính dự kiến sẽ không quy định Chế độ kế toán chi tiết như hiện nay mà thay vào đó là ban hành bộ hướng dẫn áp dụng Chuẩn mực kế toán. Các bút toán định khoản quy định cứng nhắc như hiện nay sẽ không còn mang tính bắt buộc mà chỉ mang tính hướng dẫn, tham khảo. Số hiệu tài khoản kế toán được xem xét trao lại cho doanh nghiệp tự đặt phù hợp với đặc điểm hoạt động của từng đơn vị để tránh tình trạng phải mapping với hệ thống tài khoản của công ty mẹ. Ngoài ra, hệ thống phần mềm kế toán đã hỗ trợ tối đa cho người làm kế toán trong việc lập các bút toán định khoản kế toán, việc lập các bút toán hầu như đơn thuần là nhập dữ liệu và chỉ đóng vai trò thứ yếu trong công tác kế toán. Vì vậy việc đào tạo kế toán không nên tập trung vào hướng dẫn định khoản kế toán như hiện nay (nếu mục tiêu chỉ là đào tạo người nhập dữ liệu thì không cần đến trình độ đại học) mà phải hướng đến đáp ứng yêu cầu cơ bản và xuyên suốt của kế toán là lập và trình bày báo cáo tài chính.

Việc đào tạo lý thuyết về kế toán và các Chuẩn mực báo cáo tài chính là quan trọng nhưng quan trọng hơn là việc vận dụng lý thuyết đó để xử lý công việc thực tế hàng ngày diễn ra tại đơn vị. Người làm kế toán giỏi là người biết cách chọn ra nguyên tắc kế toán phù hợp (trong số các nguyên tắc được quy định bởi Chuẩn mực) để vận dụng cho từng giao dịch và tình huống cụ thể. Ví dụ: Nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo nghĩa vụ thực hiện đòi hỏi phải hoãn lại phần doanh thu tương ứng với nghĩa vụ chưa thực hiện và theo đó không được trích trước giá vốn. Nguyên tắc phù hợp đòi hỏi khi doanh thu đã được ghi nhận đầy đủ thì trong một số trường hợp phải trích trước giá vốn đối với những nghĩa vụ chưa thực hiện. Vậy làm thế nào để vận dụng 2 nguyên tắc này vào các tình huống cụ thể một cách phù hợp để có thể trình bày báo cáo tài chính trung thực, hợp lý mới là điều mà người làm kế toán thực sự cần. Việc đào tạo cho sinh viên cách thức vận dụng lý thuyết để giải quyết các vấn đề thực tiễn nên được thực hiện bằng các case study, ví dụ cùng là nguyên tắc ghi nhận doanh thu theo nghĩa vụ thực hiện nhưng đối với bất động sản nghỉ dưỡng sẽ xử lý khác so với chương trình Bông sen vàng của Vietnam Airlines….

Việc đào tạo kế toán hiện nay đang thực hiện đơn thuần theo hướng đưa ra cách thức phải làm như thế nào một cách cứng nhắc (đôi khi cách làm đó chưa chắc đã phù hợp) mà không cho người ta biết vì sao phải làm như vậy. Người học nếu chỉ được truyền thụ về cách làm thì sẽ dễ dàng biến thành những con robot và bị triệt tiêu mất sự sáng tạo. Để phát huy năng lực của người học, cần phải truyền đạt cho họ hiểu đạo lý vấn đề là gì, bản chất tài chính của các giao dịch kinh tế ra sao, từ đó mới quyết định cách thức cách giải quyết vấn đề hay nói cách khác người học ngoài việc biết cách làm như thế nào còn phải hiểu được tại sao cần làm như vậy, nếu không sẽ dẫn đến hậu quả gì và có cách nào để xử lý vấn đề tốt hơn hay không. Ví dụ việc đào tạo phải giúp cho học viên hiểu được tại sao được vốn hóa lãi vay nhưng không được vốn hóa lỗ chênh lệch tỷ giá, tại sao phải ghi giảm chi phí mà không ghi tăng doanh thu mặc dù việc ghi giảm chi phí hay tăng doanh thu đều dẫn đến kết quả lợi nhuận không khác biệt.

Việc quá chú trọng đào tạo kế toán để có thể kê khai và quyết toán thuế cũng cần phải xem xét lại. Về cơ bản, nguyên tắc kê khai, quyết toán thuế, các quy định chi tiết như thuế suất, các khoản chi phí được trừ và không được trừ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp,….thường xuyên có thể thay đổi, thậm chí thay đổi hàng năm do thuế phục vụ mục đích điều tiết số thu ngân sách nhà nước hàng năm. Nếu tập trung vào việc đào tạo về kê khai, quyết toán thuế trong nhà trường thì rất có khả năng những kiến thức đó sẽ bị lạc hậu khi sinh viên tốt nghiệp. Vì vậy, chỉ cần đào tạo về nguyên lý và những kiến thức cơ bản về xử lý thuế là đủ đối với sinh viên chuyên ngành kế toán, những kiến thức thuế thực tiễn cần phải gắn với môi trường thực tế của doanh nghiệp hơn là đào tạo lý thuyết.