Định hướng áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế tại Việt Nam

Ngày đăng: 01/07/2017 - Lượt xem: 665 (lần)
Ths.Đào Thị Loan - Khoa Kinh tế - Đại học Vinh

 

Áp dụng Chuẩn mực lập báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) được coi như một cuộc cách mạng về kế toán trên toàn thế giới mà nó chính thức có hiệu lực từ 1/1/12005. Lợi ích của việc áp dụng IFRS cũng rất nhiều, nhưng áp dụng nó thực sự cũng là một thách thức cho các doanh nghiệp (DN). Việt Nam cần đưa ra lộ trình phù hợp, để từng bước tiến tới áp dụng hoàn toàn IFRS. Bên cạnh đó, cần có sự tư vấn, hỗ trợ của IASB và chuyên gia của các tổ chức nghề nghiệp quốc tế.

 

Đặt vấn đ

Trong xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế và tham gia hiệp định TPP và AEC thì IFRS được ví như “Ngôn ngữ tài chính toàn cầu” giúp đảm bảo tính so sánh, thống nhất và minh bạch, đồng thời tăng cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Do vậy, việc lập báo cáo tài chính (BCTC) theo IFRS ngày càng trở nên bức thiết đối với kế toán tài chính để kinh tế Việt Nam có thể hòa nhập vào dòng chảy kinh tế thế giới, trong đó có dòng chảy rất quan trọng về nguồn vốn. Trên toàn thế giới, IFRS hiện được áp dụng toàn bộ hoặc gần như toàn bộ tại hơn 100 quốc gia, trong đó có nhiều nước thuộc khu vực Đông Nam Á. Tại Việt Nam, IFRS đang là đề tài nóng, thu hút sự quan tâm từ các nhà hoạch định chính sách, các chuyên gia trong nước cũng như cộng đồng DN, đặc biệt là các DN niêm yết trên thị trường chứng khoán. Đây chính là những DN đầu tiên được yêu cầu tiên phong áp dụng IFRS theo khung lộ trình áp dụng IFRS của Bộ Tài chính đến năm 2020. Tuy nhiên việc triển khai áp dụng IFRS tại Việt Nam vẫn đang gặp nhiều khó khăn, cản trở. 

Nội dung chính

IFRS do Hội đồng Chuẩn mực kế toán (CMKT) quốc tế (IASB) và Hội đồng giải thích lập BCTC quốc tế (IFRIC) biên soạn theo định hướng thị trường vốn và hệ thống lập BCTC. Phương thức lập BCTC được mô tả là tập trung vào mối quan hệ giữa DN với nhà đầu tư và tập trung vào luồng thông tin đến thị trường vốn. Cơ quan Nhà nước vẫn sử dụng BCTC như là hoạt động kinh tế, tuy nhiên BCTC này được lập cho mục đích của nhà đầu tư. IFRS được áp dụng sẽ tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Cụ thể, BCTC cung cấp thông tin toàn diện, đúng đắn, kịp thời và do đó, nhà đầu tư có nhiều thông tin về thị trường vốn giảm được rủi ro, trong việc đưa ra quyết định kinh tế. 

IFRS được chính thức thông báo áp dụng năm 2002, yêu cầu tất cả các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán phải lập BCTC hợp nhất theo CMKT quốc tế, nhằm loại bỏ rào cản thương mại xuyên quốc gia thông qua BCTC tin cậy hơn, minh bạch hơn và dễ so sánh hơn. Áp dụng IFRS sẽ làm tăng tính hiệu quả của thị trường, giảm chi phí huy động vốn và tăng tính cạnh tranh và duy trì tăng trưởng. Mặc dù, chi phí cho việc áp dụng IFRS là không hề nhỏ vì những đối tượng liên quan phải có sự đầu tư khá lớn mới hiểu được các yêu cầu mới. Tuy nhiên, thực tế áp dụng IFRS từ năm 2005 đến nay cho thấy, hiệu quả nó mang lại cũng cao hơn nhiều so với chi phí phải bỏ ra. Việc áp dụng IFRS đã tác động nhiều đến các hoạt động của nền kinh tế bao gồm cả các nhà hoạch định chính sách và cả những người hành nghề. Theo báo cáo của Ủy ban Châu Âu (2008), áp dụng IFRS đã cải thiện tính so sánh và chất lượng lập BCTC, tăng tính minh bạch, dễ hiểu hơn cho các thông tin kế toán tài chính dù vẫn còn một số khoản mục, chỉ tiêu trên BCTC không dễ dàng có thể hiểu được cũng như áp dụng vào thực tế như công cụ tài chính, hợp nhất kinh doanh; Thanh toán dựa trên cổ phiếu, giảm giá trị của tài sản (hay tổn thất tài sản). Việc áp dụng IFRS, đồng thời làm thay đổi kế toán của từng nước và việc áp dụng kế toán dựa trên nguyên tắc là thách thức, vì kế toán các quốc gia đã quen thuộc với kế toán dựa trên các quy định bắt buộc.

IFRS chính thức áp dụng trên toàn thế giới từ 1/1/2015 và đến nay, đã có trên 130 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng. Cũng còn nhiều vấn đề tranh luận gay gắt, thậm chí còn nhiều bất đồng liên quan đến một số nội dung cụ thể. Ví dụ như, các quy định về công cụ tài chính, tổn thất tài sản, trình bày kế toán,… nhưng không thể phủ nhận được lợi ích to lớn mà IFRS mang lại. Trong bối cảnh Việt Nam, dưới góc nhìn của những người quan tâm thì việc áp dụng IFRS là quá cần thiết và gần như phải áp dụng ngay lập tức. Các cơ quan ban hành chính sách và Hiệp hội nghề nghiệp phải ban hành ngay khung pháp lý đầy đủ về kế toán cho phù hợp với thông lệ quốc tế và áp dụng ngay IFRS toàn bộ hoặc IFRS có sửa đổi cho phù hợp với điều kiện Việt Nam. Mới nhất, ngày 22/12/2014 Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 200 và Thông tư số 202 về Chế độ kế toán DN và lập BCTC hợp nhất, để đưa chế độ kế toán và lập BCTC của Việt Nam tiến lại gần hơn với các tiêu chuẩn quốc tế trong IAS và IFRS.

Tuy rằng, CMKT Việt Nam được xây dựng dựa trên IAS/IFRS nhưng vẫn có nhiều điểm khác biệt so với IAS/IFRS như:

- VAS không có 1 số Chuẩn mực tương đương với IAS/IFRS: Thuyết minh về công cụ tài chính; Quy định về các yêu cầu ghi nhận và dừng ghi nhận, phân loại và đo lường các tài sản tài chính và các khoản nợ phải trả tài chính, suy giảm giá trị về kế toán phòng ngừa rủi ro chung (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018), các khoản hoãn lại theo luật định; Các chuẩn mực về ngành nghề hoặc hoạt động đặc thù bao gồm kế toán và báo cáo quỹ hưu trí, ngành nông nghiệp, thăm dò và đánh giá tài nguyên khoáng sản; Các chuẩn mực về sự kiện hoặc giao dịch cụ thể trong điều kiện siêu lạm phát, tổn thất tài sản, thanh toán trên cơ sở cổ phiếu, hay tài sản nắm giữ để bán và hoạt động không liên tục; Các chuẩn mực về đo lường giá trị hợp lý; Thuyết minh lợi ích từ các đơn vị khác để có thể đánh giá bản chất và rủi ro liên quan đến phần lợi ích của đơn vị trong các đơn vị khác và ảnh hưởng của những lợi ích này lên tình hình tài chính, kết quả hoạt động và lưu chuyển tiền tệ của đơn vị; Chưa có quy định báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu.

- VAS ghi nhận doanh thu và chi phí tài chính được tính vào lãi/lỗ hoạt động kinh doanh trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trái với IFRS thì đây không phải là khoản thu nhập/chi phí không thường xuyên; LTTM được phân bổ dần trong không quá 10 năm trái với IFRS phải đánh giá LTTM tổn thất.

  Như vậy, có thể thấy, VAS vẫn còn nhiều khác biệt và khoảng cách nhất định với IFRS. Ở thời điểm hiện tại thì, đa phần các DN đang áp dụng các CMKT Việt Nam trong lập BCTC theo luật định, chỉ có một số DN có vốn đầu tư nước ngoài hoặc niêm yết trên thị trường quốc tế lập BCTC theo IFRS. Nhưng để gia tăng thu hút đầu tư nước ngoài các DN cần có một bản BCTC lập theo IFRS đầy đủ, minh bạch, chính xác và có độ tin cậy cao. Vì vậy, hiện nay Việt Nam đang có những bước đi quan trọng để chuẩn bị áp dụng IFRS. Chiến lược phát triển Kế toán - Kiểm toán Việt Nam đến 2020, tầm nhìn 2030 đã khẳng định, Việt Nam quyết tâm áp dụng IFRS. Đồng thời, Luật Kế toán 2015, có hiệu  lực từ 1/1/2017, đã bổ sung nguyên tắc giá trị hợp lý. Đây là những bước chuẩn bị chủ động, cần thiết để tiến đến áp dụng IFRS. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường đang dần được hoàn thiện, thị trường tài chính đang trong giai đoạn phát triển nhanh, đầu tư nước ngoài mở rộng mạnh mẽ thì yêu cầu áp dụng IFRS là sự cần thiết cấp bách, khách quan. 

  Tuy nhiên, triển khai IFRS không hoàn toàn dễ dàng đối với các DN. Nó yêu cầu tất cả các DN phải chuẩn bị rất nhiều thứ từ nhân lực đến vật lực. Một trong những thách thức đó là phải có đội ngũ nhân viên kế toán và tài chính có năng lực. Điều này không phải là vấn đề đơn giản, vì IFRS được coi là rất phức tạp ngay cả đối với các nước phát triển. Theo đó, phương pháp hạch toán các giao dịch theo IFRS dựa trên bản chất các giao dịch và dựa trên nhiều xét đoán và đánh giá phân tích của các nhà quản lý, những người sẽ tư vấn cho kế toán viên lập BCTC. Hơn nữa, để áp dụng IFRS đơn vị phải bỏ ra chi phí ban đầu lớn, xây dựng lại hệ thống thu thập, xử lý và trình bày các thông tin tài chính, có nghĩa là hệ thống kết nối thông tin trong nội bộ và phần mềm kế toán của DN cần phải đủ mạnh, để có thể cập nhật các thông tin tài chính kịp thời và đầy đủ. Hơn nữa, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách cho việc áp dụng IFRS. Một số kỹ thuật đặc biệt của IFRS chưa có căn cứ pháp lý để thực hiện như việc ghi nhận tổn thất tài sản, việc kế toán các công cụ phái sinh cho mục đích phòng ngừa rủi ro, việc ghi nhận giá trị hợp lý của một số tài sản tài chính, bất động sản đầu tư hoặc tài sản sinh học,… đều chưa được hướng dẫn. Mặt khác, kỹ thuật để thực hiện một số đánh giá là tương đối phức tạp như việc xác định tổn thất LTTM, đánh giá giá trị thu hồi của tài sản, giá trị nội tại, lãi suất hiệu lực,… còn rất nhiều khó khăn. Các cơ sở đào tạo như: Các trường đại học, Hiệp hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) và các đơn vị đào tạo trong nước) tại Việt Nam hiện chưa có chương trình đào tạo về IFRS một cách hệ thống. Hiện mới chỉ có một số các tổ chức nghề nghiệp quốc tế như Hiệp hội Kế toán Anh quốc (ACCA), Hiệp hội Kế toán công chứng Australia (CPA Australia), Viện Kế toán Công chứng Anh và xứ Wales (ICAEW) có chương trình đào tạo IFRS cho một số ít học viên. Bản thân cơ quan Thuế cũng như các cán bộ thuế cũng chưa nắm rõ về các chuẩn mực của IFRS nên khi làm theo IFRS thì chênh lệch giữa thu nhập chịu thuế và lợi nhuận kế toán sẽ ngày càng khác biệt. Do vậy, vẫn còn xảy ra những tranh luận giữa cơ quan thuế và DN khi các cơ quan này nhận được bộ BCTC theo IFRS từ phía các DN.   

Bởi vì việc áp dụng IFRS là vấn đề không đơn giản và rất quan trọng, nên Việt Nam cần có sự tư vấn, hỗ trợ của IASB và chuyên gia của các tổ chức nghề nghiệp quốc tế. Tín hiệu đáng mừng cho Việt Nam là Chủ tịch IASB Hans Hoogervorst, cam kết IASB sẽ hỗ trợ Việt Nam trong quá trình áp dụng IFRS thông qua nhiều hình thức như: Đào tạo, cung cấp tài liệu giảng dạy, hỗ trợ kỹ thuật,… Việt Nam nên nghiên cứu, xem xét triển khai IFRS ngay sau thời điểm Luật Kế toán 2015, có hiệu lực từ ngày 1/1/2017. Để việc triển khai IFRS đảm bảo tính khả thi, cơ quan quản lý nên đưa ra hệ thống chính sách theo hướng ban đầu áp dụng đối với các DN quy mô lớn thường xuyên có quan hệ sản xuất, kinh doanh với các đối tác quốc tế, các DN có vốn đầu tư nước ngoài. Khi những lợi ích của việc triển khai IFRS được kiểm chứng, đồng thời các yếu tố thuận lợi cho triển khai rộng rãi IFRS chín muồi, thì sẽ tiến tới áp dụng chuẩn mực này cho tất cả các DN trong nền kinh tế. 

Kết luận

  Trải qua hơn 10 năm áp dụng và phát triển nhanh chóng, phổ biến trên toàn thế giới IFRS đã đóng góp giá trị to lớn đối với tính bền vững của nền kinh tế toàn cầu, IFRS tạo sự minh bạch, đồng thời, giúp nâng cao trách nhiệm giải trình bằng cách giảm bớt lỗ hổng thông tin giữa nội bộ và bên ngoài công ty. Ngoài ra, IFRS giúp các DN và thị trường hoạt động hiệu quả hơn nhờ có một chuẩn mực có phạm vi toàn cầu và đáng tin cậy, áp dụng cho cả các nền kinh tế phát triển và mới nổi. IFRS cũng hỗ trợ giảm thiểu chi phí về vốn và chi phí báo cáo. Việc thực hiện theo IFRS thực sự là một thách thức về mức độ phát triển của thị trường, trình độ, năng lực của kiểm toán viên, kế toán viên và cả các nhà đầu tư trên thị trường. Đối với TTCK, việc lập và trình bày BCTC theo IFRS sẽ hỗ trợ nâng cao tính công khai, minh bạch và bền vững của thị trường. Vì vậy việc áp dụng IFRS như một sự sàng lọc khắc nghiệt bởi những dấu hiệu tiêu cực của DN sẽ bị bộc lộ ra bên ngoài. Để có thể nhanh chóng áp dụng IFRS khi lập BCTC Việt Nam, cần có lộ trình riêng phù hợp với điều kiện và bối cảnh kinh tế.

‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐‐ 

Tài liệu tham khảo

 

1. Daske, H., Hail, L., Leuz, C. & Verdi, S. (2008). Mandatory IFRS Reporting Around the World: Early Evidence on the Economic Consequences. Journal of Accounting Research, 46 (5): 1085-42.

2. Trần Mạnh Dũng, Đào Mạnh Huy & Nguyễn Thị Thanh Diệp (2011). Kinh nghiệm lần đầu tiên áp dụng chuẩn mực lập BCTC quốc tế (IFRS). Tạp chí Kinh tế & Phát triển, tháng 3/2011. Nguyễn Thị Kim Chung (2016). Chuẩn mực BCTC quốc tế và kinh nghiệm cho Việt Nam. Tạp chí Tài chính kỳ 2 tháng 3/2016.